यक्षप्रश्न
शेतकऱ्यासाठी श्रेष्ठ
किंस्विदावपतां श्रेष्ठं किंस्विन्निवपतां वरम् । किंस्वित्प्रतिष्ठमानानां किंस्वित्प्रसवतां वरम् ॥ वर्षमावपतां श्रेष्ठं बीजं निवपतां वरम् । गावः प्रतिष्ठमानानां पुत्रः प्रसवतां वरः ॥
“पेरणी करणाऱ्यांसाठी श्रेष्ठ काय?” “पाऊस.” “लागवड करणाऱ्यांसाठी?” “बीज.” “स्थिर होऊ पाहणाऱ्यांसाठी?” “गाई.” “मुलांना जन्म देणाऱ्यांसाठी?” “पुत्र.” पहिली दोन उत्तरे शेतातली आहेत. शेतकरी कितीही काळजीने बी पेरो; पाऊस नसेल, तर ते जमिनीतच मरून जाते. लागवड करणाऱ्यांसाठी सगळ्यांत श्रेष्ठ म्हणजे बीजच. जमीन कितीही चांगली असो, निकस बियाण्याचे पीकही निकसच येते. जगात पाय रोवून उभे राहू पाहणाऱ्यांसाठी गाई श्रेष्ठ. त्या काळी गुरेढोरे हीच संपत्ती होती. गाईंपासून दूध आणि तूप मिळे, नांगराला बैल मिळत, आणि दान द्यायलाही काहीतरी असे. मुलांना जन्म देणाऱ्यांसाठी पुत्र श्रेष्ठ. त्या समाजात पुत्र वंश पुढे चालवत असे. मृत पितरांच्या नावाने अर्पणेही तोच करत असे. परलोकात पितरांचे कल्याण त्या अर्पणांवर अवलंबून असते, असे मानले जाई. पांडवांच्या जन्मामागेही हेच होते. त्यांचे वडील पांडू एका शापामुळे स्वतः पिता होऊ शकत नव्हते. पितरांचे ऋण फेडता येत नाही, म्हणून ते खंतावले. त्यांच्या सांगण्यावरून कुंतीने देवांपासून पुत्रांना जन्म दिला. श्लोक ५५-५६.