यक्षप्रश्न
वाटेवरचे मित्र
किंस्वित्प्रवसतो मित्रं किंस्विन्मित्रं गृहे सतः । आतुरस्य च किं मित्रं किंस्विन्मित्रं मरिष्यतः ॥ सार्थः प्रवसतो मित्रं भार्या मित्रं गृहे सतः । आतुरस्य भिषङ्मित्रं दानं मित्रं मरिष्यतः ॥
“प्रवासात असलेल्याचा मित्र कोण?” “सोबती.” “घरी असलेल्याचा?” “पत्नी.” “रोग्याचा?” “वैद्य.” “मरणाच्या दारी असलेल्याचा?” “त्याने केलेले दान.” त्या काळी प्रवासी क्वचितच एकटा जात असे. त्याच वाटेने जाणाऱ्या व्यापाऱ्यांच्या किंवा यात्रेकरूंच्या तांड्यात तो सामील होई. वाटेत तेच त्याचा आधार. ते अन्न वाटून खात, रात्री पहारा देत, आणि दरोडेखोरांविरुद्ध एकत्र उभे राहत. पांडवही वनवासात एकटे गेले नाहीत. त्यांचे पुरोहित धौम्य आणि अनेक ब्राह्मण त्यांच्या मागोमाग वनात आले. घरी माणसाचा मित्र त्याची पत्नी. ती त्याच्याबरोबर घर चालवते, आणि घरातल्या अडचणी वाटून घेते. आजाऱ्याचा मित्र वैद्य. दुसऱ्या कोणाच्याही सदिच्छेने ताप उतरत नाही. शेवटचे उत्तर सगळ्यांत खोल जाते. मरणाऱ्या माणसाला काहीच बरोबर नेता येत नाही: ना धन, ना घर, ना कुटुंब. त्याच्याबरोबर जाते, ते त्याने दिलेले दान. मृत्यूच्या पलीकडेही सोबत चालणारा तो एकमेव मित्र. श्लोक ६३-६४.