यक्षप्रश्न
गोड बोलण्याचे फळ
प्रियवचनवादी किं लभते विमृशितकार्यकरः किं लभते । बहुमित्रकरः किं लभते धर्मे रतः किं लभते कथय ॥ प्रियवचनवादी प्रियो भवति विमृशितकार्यकरोऽधिकं जयति । बहुमित्रकरः सुखं वसते यश्च धर्मरतः स गतिं लभते ॥
“गोड बोलणाऱ्याला काय मिळते?” “तो प्रिय होतो.” “विचार करून काम करणाऱ्याला?” “तो जास्त जिंकतो.” “पुष्कळ मित्र जोडणाऱ्याला?” “तो सुखाने राहतो.” “आणि धर्मात रमणाऱ्याला?” “त्याला सद्गती मिळते.” इथे संस्कृत आपला नेहमीचा छंद सोडून एका लांब, डोलणाऱ्या चालीत येते, आणि चारही उत्तरे म्हणींसारखी वाटतात. गोड बोलायला पैसे पडत नाहीत, आणि त्यातून पैशाने विकत न मिळणारी गोष्ट मिळते: ऐकणाऱ्यांची सदिच्छा. काम सुरू करण्याआधी त्याचा विचार करणारा माणूस घाईने उडी घेणाऱ्यापेक्षा जास्त जिंकतो. याची दुसरी बाजू युधिष्ठिरांना स्वतःच्या आयुष्यातून ठाऊक होती. हे द्यूत विनाश आणेल, असा इशारा विदुरांनी दिला होता. तरीही ते खेळायला बसले, आणि सर्वस्व हरले. पुष्कळ मित्र असले, की जगणे सोपे होते, कारण गरज पडली की चहूबाजूंनी मदत येते. शेवटचे उत्तर या जन्माच्या पलीकडे पाहते. धर्मनिष्ठेने सद्गती मिळते: नंदलाल तिला उत्तम गती म्हणतात, आणि गांगुली परलोकातली सुखाची अवस्था. श्लोक ११२-११३.