यक्षप्रश्न
प्रत्येकाचे एक ठिकाण
किंस्विदेकपदं धर्म्यं किंस्विदेकपदं यशः । किंस्विदेकपदं स्वर्ग्यं किंस्विदेकपदं सुखम् ॥ दाक्ष्यमेकपदं धर्म्यं दानमेकपदं यशः । सत्यमेकपदं स्वर्ग्यं शीलमेकपदं सुखम् ॥
“सगळा धर्म कशात सामावतो?” “दक्षतेत.” “सगळी कीर्ती?” “दानात.” “सगळा स्वर्ग?” “सत्यात.” “सगळे सुख?” “शीलात.” प्रत्येक गोष्ट संपूर्णपणे जिथे येऊन विसावते, ते एक ठिकाण कोणते, असे हा प्रश्न विचारतो. संस्कृत आवृत्तीतली टीप सांगते: सगळा धर्म दक्षतेत सापडतो, आणि बाकीच्यांचेही तसेच. हा श्लोक या संकेतस्थळावरच्या “निवडक सुभाषिते” या संस्कृत वचनांच्या संग्रहातही आहे. दक्षता हे अनपेक्षित उत्तर. चांगला हेतू पुरेसा नाही; योग्य गोष्ट नीट आणि वेळेवर कशी करायची, हे जाणावे लागते. हेतू चांगला पण कारभार वाईट, असा राजा क्रूर राजाइतकेच प्रजेचे नुकसान करतो. कीर्ती दानात सामावते. देणाऱ्याचे नाव त्याच्या दानांबरोबर दूरवर जाते. तेरावे वर्ष सुरू होताना पांडवांचा मोठा प्रतिस्पर्धी कर्ण जन्मापासून अंगावर असलेली कवचकुंडले दान करतो. ब्राह्मणाचा वेश घेऊन इंद्र ती मागतो. ब्राह्मणाला कधीही नकार न देण्याचे कर्णाचे व्रत आहे, आणि कीर्तीसाठी तो ती देऊन टाकतो. स्वर्ग सत्यात सामावतो. सत्य हा सगळ्यांत साधा गुण, आणि पाळायला सगळ्यांत कठीण. सुख शीलात, म्हणजे चांगल्या वागणुकीत, सामावते. ज्याचे शील चांगले, त्याला शत्रू नसतात, आणि लपवण्यासारखे काही नसते. श्लोक ६९-७०.