यक्षप्रश्न
सूर्याला वर कोण आणतो
किंस्विदादित्यमुन्नयति के च तस्याभितश्चराः । कश्चैनमस्तं नयति कस्मिंश्च प्रतितिष्ठति ॥ ब्रह्मादित्यमुन्नयति देवास्तस्याभितश्चराः । धर्मश्चास्तं नयति च सत्ये च प्रतितिष्ठति ॥
“सूर्याला वर कोण आणतो?” “ब्रह्म.” “त्याच्या दोन्ही बाजूंनी कोण चालतात?” “देव.” “त्याला अस्ताला कोण नेतो?” “धर्म.” “तो कशावर स्थिर आहे?” “सत्यावर.” या श्लोकापासून प्रश्नांना सुरुवात होते; आधीचे श्लोक गोष्ट सांगतात. युधिष्ठिरांचे चार भाऊ काठावर मरून पडले आहेत, आणि यक्षाचा पहिला प्रश्न सूर्याविषयी आहे. ब्रह्म म्हणजे परमतत्त्व, सगळ्या गोष्टींमागचे एकमेव सत्य. ते ब्रह्मदेव नव्हे; ब्रह्मदेव हा सृष्टी घडवणारा देव. सूर्य उगवतो तो ब्रह्मामुळे, असे उत्तर सांगते. आकाशातला सगळ्यांत मोठा प्रकाशसुद्धा स्वतःच्या बळावर उगवत नाही. राजाबरोबर जसा लवाजमा चालतो, तसे देव सूर्याबरोबर आकाश ओलांडतात. त्याला अस्ताला नेतो धर्म, म्हणजे जगाला धरून ठेवणारी व्यवस्था. सूर्य ठरल्या वेळीच मावळतो, मनाला येईल तेव्हा कधीच नाही. आणि तो सत्यावर स्थिर आहे; ती सगळी व्यवस्था ज्या पायावर उभी आहे, तो पाया सत्य. छापील प्रतीचे हिंदी टीकाकार नंदलाल इथे सूर्याचा अर्थ आत्मा असाही घेतात. आत्मा शेवटी ब्रह्मातच विसावतो. श्लोक ४५-४६.