प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
घोडा अंग झटकतो तसे
श्यामाच्छबलं प्रपद्ये शबलाच्छ्यामं प्रपद्येऽश्व इव रोमाणि विधूय पापं चन्द्र इव राहोर्मुखात्प्रमुच्य धूत्वा शरीरमकृतं कृतात्मा ब्रह्मलोकमभिसंभवामीत्यभिसंभवामीति ॥ १ ॥
आता ज्ञान्याने म्हणायचे आणि ज्यांचे ध्यान करायचे, ते शब्द येतात. “काळ्यातून मी बहुरंगीकडे जातो. बहुरंगीतून मी काळ्याकडे जातो.” शंकराचार्यांच्या अर्थाने काळे म्हणजे हृदयातले ब्रह्म; त्याचा थांग लागणे इतके कठीण, म्हणून त्याला काळे म्हटले. बहुरंगी म्हणजे ब्रह्मलोक, सृष्टिकर्त्या ब्रह्मदेवाचे जग, आपल्या अनेक सुखांनी उजळलेले. ध्यानात किंवा मरणाच्या वेळी ज्ञानी एकाकडून दुसऱ्याकडे जातो; आणि जगाला नाम आणि रूप द्यायला तो मुळात तिथूनच हृदयात आला होता. “घोडा जसा अंगावरचे केस झटकतो, तसे पाप झटकून, राहूच्या तोंडातून चंद्र सुटतो तसे स्वतःला सोडवून, मी शरीर झटकून टाकतो. कृतार्थ होऊन मी कधीही निर्माण न झालेल्या ब्रह्मरूप जगात प्रवेश करतो. मी त्यात प्रवेश करतो.” घोडा अंगावरची धूळ झटकतो, आणि स्वच्छ उभा राहतो. राहू म्हणजे जुन्या कथांमधला दैत्य; ग्रहणात तो चंद्राला गिळतो, आणि चंद्र निसटून पुन्हा चमकू लागतो. शंकराचार्य म्हणतात, इथे झटकलेले पाप म्हणजे चांगली आणि वाईट दोन्ही कर्मे. दोन्ही माणसाला पुढच्या जन्मांत बांधतात. ज्ञानी ज्या जगात प्रवेश करतो, ते कधीच घडवलेले नाही: ते शाश्वत आहे.