प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
परंपरेने आलेले, परत न येणे
तद्धैतद्ब्रह्मा प्रजापतये उवाच प्रजापतिर्मनवे मनुः प्रजाभ्यः आचार्यकुलाद्वेदमधीत्य यथाविधानं गुरोः कर्मातिशेषेणाभिसमावृत्य कुटुम्बे शुचौ देशे स्वाध्यायमधीयानो धर्मिकान्विदधदात्मनि सर्वैन्द्रियाणि सम्प्रतिष्ठाप्याहिंसन्सर्व भूतान्यन्यत्र तीर्थेभ्यः स खल्वेवं वर्तयन्यावदायुषं ब्रह्मलोकमभिसम्पद्यते न च पुनरावर्तते न च पुनरावर्तते ॥ १ ॥
उपनिषद एखाद्या संन्याशावर नाही, तर गृहस्थावर संपते; आत्मा जाणल्यावर रोजच्या कर्तव्यांचे मोल उरत नाही, असे कुणी समजू नये म्हणून. शंकराचार्य सांगतात, ज्ञान्यासाठी तीही फळ देतात. आधी ही शिकवण ज्या परंपरेने आली, ती सांगितली आहे: सृष्टिकर्त्या ब्रह्मदेवाने ती प्रजापतीला सांगितली, प्रजापतीने मनूला, म्हणजे मानवजातीच्या पित्याला, आणि मनूने सगळ्या प्रजेला. हा प्रजापती म्हणजे कश्यप ऋषी, असे शंकराचार्य सांगतात. मग चांगला शेवट होणारे जीवन ते दाखवते. असा माणूस गुरूच्या घरी नियमाप्रमाणे वेद शिकतो, गुरूची सेवा करून उरलेल्या वेळात. घरी परतल्यावर तो गृहस्थ म्हणून राहतो, आणि स्वच्छ जागी बसून रोज वेदपठण करतो. तो मुलगे आणि शिष्य धर्माने जगायला घडवतो, सगळी इंद्रिये आत्म्यात ओढून घेतो, आणि शास्त्राने परवानगी दिलेल्या प्रसंगांखेरीज कुठल्याही प्राण्याची हिंसा करत नाही. आयुष्यभर असा जगून तो ब्रह्मलोकाला पोहोचतो, आणि परत येत नाही. तो परत येत नाही. शंकराचार्य इथे ब्रह्मलोक म्हणजे सृष्टिकर्त्या ब्रह्मदेवाचे जग, असा अर्थ घेतात. मरणानंतर देवयानाने, म्हणजे वर नेणाऱ्या देवांच्या प्रकाशमय वाटेने, तिथे पोहोचता येते. ते जग टिकेपर्यंत माणूस तिथे राहतो, आणि पृथ्वीवर पुन्हा जन्म घेत नाही. दोनदा म्हटलेल्या या शब्दांनी छांदोग्य उपनिषद संपते.