प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
स्वर्ग हे मस्तक
औपमन्यव कं त्वमात्मानमुपास्स इति दिवमेव भगवो राजन्निति होवाचैष वै सुतेजा आत्मा वैश्वानरो यं त्वमात्मानमुपास्से तस्मात्तव सुतं प्रसुतमासुतं कुले दृश्यते ॥ १ ॥ अत्स्यन्नं पश्यसि प्रियमत्त्यन्नं पश्यति प्रियं भवत्यस्य ब्रह्मवर्चसं कुले य एतमेवमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते मूधा त्वेष आत्मन इति होवाच मूर्धा ते व्यपतिष्यद्यन्मां नागमिष्य इति ॥ २ ॥
पुढे दिसेलच की सहाही जिज्ञासूंच्या हाती एकाच संपूर्ण आत्म्याचा एकेक भाग आहे. अश्वपतींनी सुरुवात प्रत्येकाला आधीच काय ठाऊक आहे हे विचारून केली. शंकराचार्य नोंदवतात, शिष्याची स्वतःचीच समज जागी करण्याची ही गुरूची रीत. “औपमन्यव, तू आत्मा म्हणून कशाची उपासना करतोस?” उपनिषदांत उपासना म्हणजे ध्यान: एखादी गोष्ट मनात स्थिर धरून ठेवणे. “स्वर्गाची, आदरणीय राजे.” “तू ज्या आत्म्याची उपासना करतोस, तो वैश्वानर सुतेजा, उत्तम तेजाने झळाळणारा. म्हणून तुझ्या कुळात सोम (सुत) पुन्हा पुन्हा कुटला जातो, पिळून काढला जातो आणि अर्पिला जातो.” नाव आणि आशीर्वाद यांत एकमेकांचा प्रतिध्वनी आहे: मोठमोठ्या यज्ञांत सदैव गुंतलेले असे त्यांचे कुळ. मग असा आशीर्वाद आला, जो राजे प्रत्येकाला देणार होते. “तू अन्न खातोस आणि प्रिय ते पाहतोस. जो वैश्वानराची अशी उपासना करतो, तो अन्न खातो, प्रिय ते पाहतो, आणि त्याच्या कुळात ब्रह्मतेज, म्हणजे वेदविद्येचे तेज, नांदते. पण हे आत्म्याचे केवळ मस्तक. तू माझ्याकडे आला नसतास, तर तुझे मस्तक गळून पडले असते.” शंकराचार्यांच्या मते धोका होता तो एका भागालाच संपूर्ण समजण्याचा.