प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
जाणल्याशिवाय सत्य नाही
यदा वै विजानात्यथ सत्यं वदति नाविजानन्सत्यं वदति विजानन्नेव सत्यं वदति विज्ञानं त्वेव विजिज्ञासितव्यमिति विज्ञानं भगवो विजिज्ञास इति ॥ १ ॥
आता दुसरी साखळी सुरू होते, आणि ती उलट्या दिशेने जाते: प्रत्येक पायरी तिच्यानंतर सांगितलेल्या पायरीवर उभी आहे, अगदी मुळापर्यंत. “माणूस जाणतो, तेव्हाच तो सत्य बोलतो. न जाणता कुणी सत्य बोलत नाही; जाणणाराच सत्य बोलतो. पण विज्ञानच आधी जाणून घ्यायला हवे.” “भगवन्, मला विज्ञान जाणून घ्यायचे आहे.” शंकराचार्यांच्या मते सत्य बोलणे म्हणजे जे खरोखर आहे त्याचे नाव घेणे: प्रत्येक बदलाखाली असलेले एकच सत्. याच उपनिषदाच्या आधीच्या अध्यायानेही हेच शिकवले. जो अग्नीला स्वतंत्रपणे खरा मानतो, आणि तो तेज, पाणी आणि अन्न यांनाच मिळालेला आकार आहे हे पाहत नाही, तो अजून सत्य बोलत नाही.