प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
आकाश, जिथे सारे परतते
अस्य लोकस्य का गतिरित्याकाश इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्याकाशादेव समुत्पद्यन्त आकाशं प्रत्यस्तं यन्त्याकाशो ह्येवैभ्यो ज्यायानकाशः परायणम् ॥ १ ॥ स एष परोवरीयानुद्गीथः स एषोऽनन्तः परोवरीयो हास्य भवति परोवरीयसो ह लोकाञ्जयति य एतदेवं विद्वान्परोवरीयांसमुद्गीथमुपास्ते ॥ २ ॥ तं हैतमतिधन्वा शौनक उदरशाण्डिल्यायोक्त्वोवाच यावत्त एनं प्रजायामुद्गीथं वेदिष्यन्ते परोवरीयो हैभ्यस्तावदस्मिंल्लोके जीवनं भविष्यति ॥ ३ ॥ तथामुष्मिंल्लोके लोक इति स य एतमेवं विद्वानुपास्ते परोवरीय एव हास्यास्मिंल्लोके जीवनं भवति तथामुष्मिंल्लोके लोक इति लोके लोक इति ॥ ४ ॥
“हे जग कशावर आधारलेले आहे?” “आकाशावर,” प्रवाहण म्हणाले. “सर्व प्राणी आकाशातून उत्पन्न होतात आणि आकाशातच परत जातात. आकाश त्या सर्वांहून मोठे आहे; तेच शेवटचे आश्रयस्थान.” इथे प्रश्न थांबतात: सारे काही आकाशाच्या आत आहे, आणि आकाशाला कुठेही कडा नाही. शंकराचार्य हे आकाश म्हणजे ब्रह्म असे मानतात: सर्व गोष्टींमागचे आणि प्रत्येक प्राण्याच्या आतले एकमेव सत्य, जिथे सारे सुरू होते आणि संपते. म्हणून हा उद्गीथ उत्तरोत्तर श्रेष्ठ आहे, अनंत आहे. जो अशी त्याची उपासना करतो, त्याचे जीवन उत्तरोत्तर चांगले होते, आणि त्याला एकाहून एक उच्च जगे मिळतात. अतिधन्वा शौनकांनी हे आपल्या उदरशांडिल्य नावाच्या शिष्याला शिकवले: “जोपर्यंत तुझे वंशज हा उद्गीथ जाणतील, तोपर्यंत त्यांचे इथले जीवन उत्तरोत्तर चांगले होईल, आणि पलीकडचे जगही.” हे जाणणाऱ्या प्रत्येकाला हेच लाभते: इथेही आणि पलीकडेही, एकाहून एक श्रेष्ठ जगांत.