प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
सूर्याला जन्म देणारे अंडे
आदित्यो ब्रह्मेत्यादेशस्तस्योपव्याख्यानमसदेवेदमग्र आसीत् । तत्सदासीत्तत्समभवत्तदाण्डं निरवर्तत तत्संवत्सरस्य मात्रामशयत तन्निरभिद्यत ते आण्डकपाले रजतं च सुवर्णं चाभवताम् ॥ १ ॥ तद्यद्रजतं सेयं पृथिवी यत्सुवर्णं सा द्यौर्यज्जरायु ते पर्वता यदुल्बं समेघो नीहारो या धमनयस्ता नद्यो यद्वास्तेयमुदकं स समुद्रः ॥ २ ॥ अथ यत्तदजायत सोऽसावादित्यस्तं जायमानं घोषा उलूलवोऽनूदतिष्ठन्त्सर्वाणि च भूतानि सर्वे च कामास्तस्मात्तस्योदयं प्रति प्रत्यायनं प्रति घोषा उलूलवोऽनूत्तिष्ठन्ति सर्वाणि च भूतानि सर्वे च कामाः ॥ ३ ॥ स य एतमेवं विद्वानादित्यं ब्रह्मेत्युपास्तेऽभ्याशो ह यदेनं साधवो घोषा आ च गच्छेयुरुप च निम्रेडेरन्निम्रेडेरन् ॥ ४ ॥
सूर्य हा ब्रह्मतत्त्वाचा एक पाद होता; आता तो संपूर्ण ब्रह्म आहे. सूर्याला मध म्हणून सुरू झालेला अध्याय त्याच्या जन्माने संपतो. शिकवण अशी: सूर्य ब्रह्म आहे. त्याची कथा अशी. सुरुवातीला हे जग असत्, म्हणजे “नसलेले”, होते. शंकराचार्य समजावतात, असत् म्हणजे शून्य नव्हे, तर नाम आणि रूप मिळण्यापूर्वीचे जग. ते सत् झाले, बीजाला अंकुर फुटावा तसे वाढले, आणि त्याचे अंडे झाले. ते अंडे वर्षभर पडून राहिले, मग फुटले. त्याच्या कवचाचा एक अर्धा भाग चांदीचा होता, दुसरा सोन्याचा. चांदीचा अर्धा म्हणजे पृथ्वी, आणि सोन्याचा अर्धा आकाश. जाड बाहेरचे आवरण पर्वत झाले, पातळ आतले आवरण धुके आणि ढग. शिरा नद्या झाल्या, आणि आतला द्रव समुद्र झाला. त्यातून जन्मला तो सूर्य. तो जन्मताच जयजयकार आणि आनंदाचे घोष उठले, आणि सर्व प्राणी आणि त्यांच्या सर्व इच्छा त्याच्याबरोबर उठल्या. म्हणून आजही सूर्य उगवतो आणि मावळतो तेव्हा, जयघोष उठतात, आणि त्यांच्याबरोबर सर्व प्राणी आणि सर्व इच्छाही. हे जो जाणतो, आणि सूर्याची ब्रह्म म्हणून उपासना करतो, त्याच्याभोवती लवकरच आनंदी आवाज ऐकू येतील, आणि ते त्याला सुखावतील. असा तिसरा अध्याय संपतो.