प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
पहिला घास
तद्यद्भक्तं प्रथममागच्छेत्तद्धोमीयं स यां प्रथमामाहुतिं जुहुयात्तां जुहुयात्प्राणाय स्वाहेति प्राणस्तृप्यति ॥ १ ॥ प्राणे तृप्यति चक्षुस्तृप्यति चक्षुषि तृप्यत्यादित्यस्तृप्यत्यादित्ये तृप्यति द्यौस्तृप्यति दिवि तृप्यन्त्यां यत्किंच द्यौश्चादित्यश्चाधितिष्ठतस्तत्तृप्यति तस्यानुतृप्तिं तृप्यति प्रजया पशुभिरन्नाद्येन तेजसा ब्रह्मवर्चसेनेति ॥ २ ॥
अशा रीतीने जेवण हे अग्निहोत्र होते, आणि मुख त्याचा अग्नी. आलेल्या अन्नातून पहिले पाच घास पाच प्राणांना, प्रत्येकी एक, अर्पण करायचे. प्राण म्हणजे बाहेर जाणारा आणि आत येणारा श्वास. व्यान शरीरभर पसरतो, आणि अपान खाली आणि बाहेर जातो. समान मध्ये राहून अन्न शरीरभर वाटतो, आणि उदान वर चढतो. प्रत्येक प्राणाचे एका इंद्रियाशी आणि जगातल्या दोन शक्तींशी नाते आहे. तिसऱ्या अध्यायात हृदयाला पाच दारांचे घर म्हटले होते, तिथेही हीच नाती दाखवली होती. शंकराचार्य सांगतात, पहिला घास आहुतीएवढा असावा; इथे फक्त यज्ञाशी असलेले साम्य महत्त्वाचे, यज्ञाचे नियम नव्हेत. “प्राणाय स्वाहा!” प्राण तृप्त झाला की डोळा तृप्त होतो; मग सूर्य; मग स्वर्ग; मग स्वर्ग आणि सूर्य ज्यांवर सत्ता चालवतात ते सारे. ते तृप्त होतात तसा खाणाराही तृप्त होतो. त्याला मुलेबाळे, गुरेढोरे आणि अन्न मिळते, तेजस्वी शरीर मिळते, आणि ब्रह्मतेज लाभते, जे शंकराचार्यांच्या मते सदाचार आणि वेदाध्ययन यांतून येते. असे ज्ञानाने खाल्लेले साधे जेवण सगळ्या जगाला पोसते.