प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
इंद्रियांतले गायत्र
मनो हिंकारो वाक्प्रस्तावश्चक्षुरुद्गीथः श्रोत्रं प्रतिहारः प्राणो निधनमेतद्गायत्रं प्राणेषु प्रोतम् ॥ १ ॥ स एवमेतद्गायत्रं प्राणेषु प्रोतं वेद प्राणी भवति सर्वमायुरेति ज्योग्जीवति महान्प्रजया पशुभिर्भवति महान्कीर्त्या महामनाः स्यात्तद्व्रतम् ॥ २ ॥
आता सामवेदातली दहा विशिष्ट नावांची सामे येतात. शंकराचार्य म्हणतात, यज्ञात ती ज्या क्रमाने गायली जातात, त्याच क्रमाने. प्रत्येक साम जगाच्या एकेका भागावर “विणलेले” आहे: कापडात धागे जसे आरपार जातात, तसे त्याचे पाच भाग त्या भागातून जातात. प्रत्येक साम वैदिक जीवनातल्या चांगल्या गोष्टींचे वचन देते, आणि एक व्रत मागते: आचरणाचा एक छोटासा नियम. पहिले गायत्र साम; ते आपल्यातल्या जीवनशक्तींवर विणलेले आहे. मन हिंकार, कारण इंद्रियांचे प्रत्येक काम मनातच सुरू होते. वाणी प्रस्ताव, डोळा उद्गीथ, कान प्रतिहार. प्राण निधन, कारण झोपेत बाकीच्या सगळ्या शक्ती प्राणातच विसावतात. हे जाणणाऱ्याच्या या शक्ती अखंड राहतात, आणि तो पूर्ण आयुष्य, शंभर वर्षे, जगतो. तो दीर्घायुषी होतो, संतती, पशुधन आणि कीर्ती यांनी मोठा होतो. त्याचे व्रत: मन मोठे ठेवावे, कधी क्षुद्र होऊ नये.