प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
दक्षिणाग्नी आणि चंद्र
अथ हैनमन्वाहार्यपचनोऽनुशशासापो दिशो नक्षत्राणि चन्द्रमा इति य एष चन्द्रमसि पुरुषो दृश्यते सोऽहमस्मि स एवाहमस्मीति ॥ १ ॥ स य एतमेवं विद्वानुपास्तेऽपहते पापकृत्यां लोकी भवति सर्वमायुरेति ज्योग्जीवति नास्यावरपुरुषाः क्षीयन्त उप वयं तं भुञ्जामोऽस्मिंश्च लोकेऽमुष्मिंश्च य एतमेवं विद्वानुपास्ते ॥ २ ॥
आता दक्षिणेकडचा अग्नी, अन्वाहार्यपचन. पुरोहितांसाठीचे भाताचे जेवण, अन्वाहार्य, त्याच्यावर शिजवले जाई, म्हणून हे नाव. त्याने स्वतःला रात्रीच्या आकाशात पाहिले. “पाणी, दिशा, नक्षत्रे आणि चंद्र ही माझी रूपे. चंद्रात जो पुरुष दिसतो, तो मी आहे. तो मीच आहे.” शंकराचार्य हा अग्नी आणि चंद्र यांना अन्न, प्रकाश आणि दक्षिण दिशा यांनी जोडतात. पाणी त्यांच्यात येते, कारण पाण्यानेच अन्न पिकते; आणि नक्षत्रे येतात, कारण जुन्या कथांत ती चंद्राच्या पत्नी आहेत. मग अग्नींनी तेच वचन पुन्हा दिले: पापकर्मांचा नाश, दीर्घ आणि तेजस्वी जीवन, अखंड वंश, आणि दोन्ही जगांत त्यांची साथ.