प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
ऋतूंतले वैराज
वसन्तो हिंकारो ग्रीष्मः प्रस्तावो वर्षा उद्गीथः शरत्प्रतिहारो हेमन्तो निधनमेतद्वैराजमृतुषु प्रोतम् ॥ १ ॥ स य एवमेतद्वैराजमृतुषु प्रोतं वेद विराजति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन सर्वमायुरेति ज्योग्जीवति महान्प्रजया पशुभिर्भवति महान्कीर्त्यर्तून्न निन्देत्तद्व्रतम् ॥ २ ॥
वैराज साम ऋतूंवर विणलेले आहे, पूर्वीच्याच क्रमाने. वसंत हिंकार, उन्हाळा प्रस्ताव, पावसाळा उद्गीथ, शरद प्रतिहार, आणि हिवाळा निधन. त्याच्या नावात “विराजति”, म्हणजे “तो झळाळतो”, याचा प्रतिध्वनी आहे, आणि तीच त्याची देणगी. शंकराचार्य म्हणतात, प्रत्येक ऋतू जसा आपापल्या फळांनी शोभतो, तसा हे जाणणारा संतती, पशुधन आणि वेदविद्येच्या तेजाने झळाळतो. त्याला पूर्ण आयुष्य, दीर्घ जीवन लाभते, आणि तो संतती, पशुधन आणि कीर्ती यांनी मोठा होतो. त्याचे व्रत: ऋतूंना कधी नावे ठेवू नयेत.