प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
वसूंची मेजवानी
तद्यत्प्रथमममृतं तद्वसव उपजीवन्त्यग्निना मुखेन न वै देवा अश्नन्ति न पिबन्त्येतदेवामृतं दृष्ट्वा तृप्यन्ति ॥ १ ॥ त एतदेव रूपमभिसंविशन्त्येतस्माद्रूपादुद्यन्ति ॥ २ ॥ स य एतदेवममृतं वेद वसूनामेवैको भूत्वाग्निनैव मुखेनैतदेवामृतं दृष्ट्वा तृप्यति स य एतदेव रूपमभिसंविशत्येतस्माद्रूपादुदेति ॥ ३ ॥ स यावदादित्यः पुरस्तादुदेता पश्चादस्तमेता वसूनामेव तावदाधिपत्यंस्वाराज्यं पर्येता ॥ ४ ॥
पहिला, लाल मध वसूंचे अन्न आहे. वसू म्हणजे पृथ्वीच्या देवता. ते तो अग्नीच्या मुखाने घेतात; अग्नी म्हणजे प्रत्येक आहुती स्वीकारणारा देव. देव आपल्यासारखे खात-पीत नाहीत. हे अमृत नुसते पाहूनच ते तृप्त होतात. शंकराचार्य समजावतात, ते त्या लाल प्रकाशात विसावतात, आणि त्याचा उपभोग घ्यायची वेळ आली की त्यातून उठतात. आणि हे वचन: हा मध जो जाणतो, तो वसूंपैकी एक होतो. त्यांच्यासारखाच तो ते नुसते पाहून तृप्त होतो, त्या प्रकाशात विसावतो आणि त्यातून उठतो. जोपर्यंत सूर्य पूर्वेला उगवतो आणि पश्चिमेला मावळतो, तोपर्यंत तो वसूंमध्ये स्वामी म्हणून, स्वतःच्या मर्जीने राहतो. हे का हवेसे वाटावे, ते शंकराचार्य उलगडून सांगतात. केवळ कर्मकांड करणारा मृत्यूनंतर चंद्राकडे जातो, आणि तिथे देवांचे अन्न बनून त्यांची सेवा करतो. जाणणारा कुणालाही बांधील नसतो.