प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
अग्नीसारखा अतिथी
वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् । तस्यैतां शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥ ७ ॥
नचिकेता मृत्यूच्या घरी पोहोचला, पण यम घरी नव्हता. तीन रात्री मुलगा तिथे वाट पाहत राहिला, आणि कुणीही त्याला अन्न दिले नाही. नचिकेता जन्माने ब्राह्मण होता, आणि वैदिक रीतीप्रमाणे अशा अतिथीला देवासारखा मान असे. यम घरी परतला, तेव्हा घरच्यांनी त्याला सावध केले. त्यांनी त्याला वैवस्वत, म्हणजे “सूर्यपुत्र”, या त्याच्या एका नावाने हाक मारली. ब्राह्मण अतिथी घरात अग्नीसारखा शिरतो, ते म्हणाले. लोक त्या अग्नीला शांत करतात. वैवस्वता, पाणी आणा! या इशाऱ्यात “शांत करणे” याचे दोन अर्थ गुंफलेले आहेत. पाणी आग विझवते. आणि अतिथीचे पाय धुवायला पाणी देणे हा स्वागताचा पहिला उपचार; त्याने अतिथी शांत होतो. दुर्लक्ष झालेला अतिथी घराला आगीइतकाच धोकादायक असतो. स्वागतानेच तो निवतो.