प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
जवळचा, आणि काळाचा स्वामी
य इमं मध्वदं वेद आत्मानं जीवमन्तिकात् । ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते । एतद्वै तत् ॥ ५ ॥
हा मध चाखणारा, अगदी जवळ असलेला जिवंत आत्मा. तोच भूत आणि भविष्य यांचा स्वामी आहे, हे जो जाणतो, तो मग कशालाही भिऊन मागे सरत नाही. हेच ते. “मध चाखणारा” हे कर्मांची फळे चाखणाऱ्या आत्म्याचे धाडसी नाव आहे; ती फळे गोड असोत वा कडू. रोजचा प्रत्येक दिवस जगणारा, आपल्या ओळखीचा हा आत्मा. मागच्या भागातली छाया हीच: “कर्मांचे फळ पिणारा”. आता मृत्यू मोठी झेप घेतो. हा रोजचा, सर्वांत जवळचा आत्माच भूत आणि भविष्य यांचा स्वामी आहे; मागच्या भागातला प्रकाश तो हाच. रोजचा दिवस जगणारा, आणि साऱ्या काळावर राज्य करणारा, हे दोघे एकच आहेत. हे ज्याला दिसले, त्याला भिण्यासारखे काही उरत नाही. बृहदारण्यक उपनिषद म्हणते तसे, भय फक्त दुसऱ्यापासून वाटते, आपल्याहून वेगळ्या कशापासून तरी. त्याच्यासाठी दुसरे कुणी उरतच नाही.