प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
मृत्यूचे जाळे
पराचः कामाननुयन्ति बालास्ते मृत्योर्यन्ति विततस्य पाशम् । अथ धीरा अमृतत्वं विदित्वा ध्रुवमध्रुवेष्विह न प्रार्थयन्ते ॥ २ ॥
अजाण माणसे बाहेरच्या सुखांमागे धावतात, आणि सर्वत्र पसरलेल्या मृत्यूच्या जाळ्यात जाऊन अडकतात. पण खरोखर अमर काय आहे, हे ज्ञानी जाणतात. इथल्या न टिकणाऱ्या गोष्टींत ते टिकणारे काही शोधत नाहीत. “अजाण” यासाठी मूळ शब्दाचा अर्थ आहे “लहान मुले”. संपत्तीने भुललेल्या बेफिकीर माणसासाठी मृत्यूने आधी हाच शब्द वापरला होता. मृत्यूचे जाळे म्हणजे जन्ममरणाचा फेरा. आठव्या शतकातले भाष्यकार शंकराचार्य म्हणतात, ते अविद्या, वासना आणि कर्म यांनी विणलेले आहे; पहिल्या भागात आलेल्या मृत्यूच्या पाशांसारखेच. मासा आमिषामागे जाळ्यात शिरतो, कारण त्याला फक्त आमिषच दिसते. सुखालाच जीवनाचे ध्येय मानणाऱ्या प्रत्येकाचे असेच होते. ज्ञानी माणसांना सुखे नसतात असे नाही. फक्त ते सुखांना टिकणारे समजत नाहीत, कारण टिकणारे त्यांना आपल्या आतच सापडलेले असते.