प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
स्वप्नाचा आणि जागेपणाचा साक्षी
स्वप्नान्तं जागरितान्तं चोभौ येनानुपश्यति । महान्तं विभुमात्मानं मत्वा धीरो न शोचति ॥ ४ ॥
ज्याच्यामुळे आपण स्वप्नातले जग आणि जागेपणीचे जग, दोन्ही पाहतो, तो महान, सर्वव्यापी आत्मा. हे जाणणारा ज्ञानी शोक करत नाही. आपल्याच रात्री आणि दिवस आठवा. स्वप्नात आपण एक अख्खे जग पाहतो, आणि त्यात जगतो. मग जाग येते, आणि दुसरे जग समोर येते. दोन्ही जगांचा मेळ बसत नाही, तरी दोन्ही आपल्याला आठवतात, आणि दोन्ही आपलीच वाटतात. स्वप्नात जो होता, आणि आता इथे जो आहे, तो बदललेला नाही. तो साक्षी म्हणजे आत्मा. स्वप्ने आणि दिवस त्याच्यासमोर येतात आणि जातात. कधीही नाट्यगृह न सोडणाऱ्या प्रेक्षकासमोर प्रवेश बदलत जावेत, तसे. आपण बदलणाऱ्या प्रवेशांपैकी एक नसून तो साक्षी आहोत, हे जो जाणतो, त्याला प्रवेश संपले तरी शोक करायचे कारण उरत नाही.