प्रमुख उपनिषदे · केनोपनिषद्
एक अद्भुत रूप
त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयोऽस्माकमेवायं महिमेति । तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति ॥ २॥
देव आपापसांत म्हणाले, “हा विजय आमचाच. हा मोठेपणा आमचाच.” त्यांच्या मनात काय चालले आहे, ते ब्रह्माने जाणले. त्यांचा गर्व उतरवण्यासाठी ब्रह्म त्यांच्यासमोर प्रकट झाले. पण हे काय आहे, ते देवांना कळले नाही. “हा अद्भुत यक्ष आहे तरी कोण?” त्यांनी विचारले. इथे यक्ष म्हणजे एक गूढ, थक्क करणारे अस्तित्व, जे नेमके काय आहे हे कुणालाच सांगता येत नाही. आठव्या शतकातले थोर भाष्यकार शंकराचार्य म्हणतात, गर्वाने देवांचा नाश होऊ नये, म्हणून ब्रह्माने हे रूप घेतले. यात एक विरोधाभास आहे. ज्या शक्तीने देवांना लढाई जिंकून दिली, तीच त्यांना ओळखता आली नाही.