प्रमुख उपनिषदे · केनोपनिषद्
याच जन्मात
इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदिहावेदीन्महती विनष्टिः । भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति ॥ ५॥
हा मंत्र निकडीचा सूर लावतो. इथे, याच जन्मात ते कळले, तर जीवनाला त्याचे सत्य गवसले. नाही कळले, तर फार मोठी हानी आहे. ज्ञानी लोक ते प्रत्येक प्राण्यात पाहतात, आणि या जगातून जाताना अमर होतात. “इथे” हा शब्द महत्त्वाचा आहे. संधी याच मानवी जन्मात आहे, पुढच्या कुठल्या लोकात नाही. शंकराचार्यांच्या मते मोठी हानी म्हणजे आपण कोण आहोत हे कधीच न कळता, पुन्हा पुन्हा जन्मत आणि मरत राहणे. ज्ञानी प्रत्येक प्राण्याकडे पाहतात, आणि त्याच्या आत तोच आत्मा पाहतात. पाण्याने भरलेल्या अनेक घड्यांत एकच सूर्य प्रतिबिंबित व्हावा, तसा. “या जगातून जाणे” याचा अर्थ पहिल्या भागासारखाच: शरीरालाच “मी” मानण्याची सवय इथे, आत्ताच सोडणे. या मंत्राबरोबर केनोपनिषदाचा पद्यभाग संपतो, आणि ही शिकवण मनात ठसवण्यासाठी एक कथा सुरू होते.