प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
दूर, तरी अगदी जवळ
बृहच्च तद्दिव्यमचिन्त्यरूपं सूक्ष्माच्च तत्सूक्ष्मतरं विभाति । दूरात्सुदूरे तदिहान्तिके च पश्यत्स्विहैव निहितं गुहायाम् ॥ ७ ॥
त्या मार्गाच्या शेवटी काय आहे? ते विशाल आहे, दिव्य आहे, त्याचे रूप विचारापलीकडचे आहे. सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म असे ते अनेक प्रकारे प्रकाशते. ते दूरहूनही दूर आहे, तरीही इथे, अगदी जवळ आहे. पाहणाऱ्यांसाठी ते इथेच, हृदयाच्या गुहेत ठेवलेले आहे. ते सर्व गोष्टींत भरलेले आहे, म्हणून विशाल. मन फक्त आकार आणि मर्यादा असलेल्या गोष्टींचाच विचार करू शकते, म्हणून ते विचारापलीकडचे. आणि ते आकाशासारखे सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म आहे: आकाश प्रत्येक गोष्टीच्या आत असते, आणि त्याला कोणतीच गोष्ट धरून ठेवू शकत नाही. हृदयाची गुहा म्हणजे माणसाच्या अंतरंगातली सर्वांत आतली जागा; आत्मा तिथे सापडतो. नाकावरच असलेला चष्मा सगळ्या घरभर शोधणाऱ्या माणसाचा विचार करा. जो जाणत नाही, त्याच्यासाठी आत्मा सर्वांत दूरच्या जागेहूनही दूर आहे. जो पाहतो, त्याच्यासाठी तो कधीच दुसरीकडे नव्हता.