प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
प्रत्येक जन्माची सुरुवात
तस्मादग्निः समिधो यस्य सूर्यः सोमात्पर्जन्य ओषधयः पृथिव्याम् । पुमान् रेतः सिञ्चति योषितायां बह्वीः प्रजाः पुरुषात्संप्रसूताः ॥ ५ ॥
पुढे गुरू प्रत्येक जीवाच्या जन्माचा माग थेट त्याच्यापर्यंत काढतात. पाऊस पडतो, वनस्पती उगवतात, माणसे त्या खातात, आणि त्या अन्नातून आई-वडील मुलाला जन्म देतात. मंत्र हीच साखळी सांगतो. त्याच्यापासून आकाश येते: सूर्य हे ज्याचे इंधन आहे, असा एक अग्नी. चंद्रापासून पाऊस येतो, आणि पावसापासून पृथ्वीवरच्या वनस्पती. पुरुष स्त्रीला बीज देतो. अशा रीतीने असंख्य जीव त्या पुरुषापासून जन्मतात. या मंत्रामागे पंचाग्नीची जुनी शिकवण आहे. छांदोग्य आणि बृहदारण्यक या दोन सर्वांत जुन्या उपनिषदांत ती विस्ताराने येते. तिच्यात जीवाचे पुन्हा जन्माला येणे म्हणजे पाच पवित्र अग्नींतून जाणे: आकाश, पावसाचा मेघ, पृथ्वी, पुरुष आणि स्त्री. प्रत्येक अग्नीत जीवाची जणू “आहुती” दिली जाते, आणि तो पुढे जातो, जन्म घेईपर्यंत. मुद्दा साधा आहे. जीव ज्या ज्या पायऱ्यांनी जगात येतो, त्यातली प्रत्येक पायरी त्याच्यापासूनच सुरू होते.