प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
एका अग्नीच्या ठिणग्या
तदेतत्सत्यं यथा सुदीप्तात्पावकाद्विस्फुलिङ्गाः सहस्रशः प्रभवन्ते सरूपाः । तथाऽक्षराद्विविधाः सोम्य भावाः प्रजायन्ते तत्र चैवापियन्ति ॥ १ ॥
मुंडकाच्या पहिल्या भागात शौनक नावाच्या गृहस्थांनी अंगिरस ऋषींना विचारले होते: असे काय आहे, जे जाणले की सारे जाणले जाते? अंगिरसांनी दोन विद्या सांगितल्या. अपरा विद्या म्हणजे वेद आणि त्यांतले विधी; तिने स्वर्ग मिळतो, पण काही काळापुरताच. परा विद्येने अक्षर गाठता येते: कधीही न झिजणारे ते एकमेव सत्य, ज्याला उपनिषदे ब्रह्म म्हणतात. आता अंगिरस परा विद्या सांगतात. ते म्हणतात, हे सत्य आहे. धगधगत्या अग्नीतून हजारो ठिणग्या उडतात, आणि प्रत्येक ठिणगी त्या अग्नीच्याच स्वरूपाची असते. तसेच, सौम्या, अक्षरातून नाना प्रकारचे जीव जन्मतात, आणि परत त्यातच जाऊन मिळतात. “सौम्या” ही गुरूने शिष्याला मायेने मारलेली हाक आहे. प्रत्येक ठिणगी क्षणभर वेगळा अग्नी वाटते, पण ती अग्नीच असते. तसाच प्रत्येक जीव वेगळा वाटतो, पण तो आपल्या उगमाच्याच स्वरूपाचा असतो. ठिणगी ज्वाळेत परत पडते, तसा तोही शेवटी आपल्या उगमाकडे परततो.