प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
चाकाचे आरे
अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः । ओमित्येवं ध्यायथ आत्मानं स्वस्ति वः पाराय तमसः परस्तात् ॥ ६ ॥
चाकाचे आरे मध्याशी एकत्र येतात, तशा शरीरातल्या नाड्या हृदयात एकत्र येतात; त्या हृदयात तो संचार करतो. तिथे तो अनेक रूपे घेतो. ॐ म्हणून आत्म्याचे ध्यान करा. अंधाराच्या पलीकडच्या पैलतीराला तुम्ही सुखरूप पोहोचा. शरीराच्या जुन्या कल्पनेत हृदयातून अनेक सूक्ष्म नाड्या निघतात, आणि प्राण सर्वत्र पोहोचवतात. आरे चाकाच्या मध्याशी मिळतात, तशा त्या सगळ्या हृदयाशी येऊन मिळतात. तो “अनेक रूपे घेतो”, कारण मनाबरोबर आत्मा बदलल्यासारखा वाटतो: एका क्षणी रागावलेला, दुसऱ्या क्षणी आनंदी. खरे तर तो बदलत नाही; तळ्यातले सूर्याचे प्रतिबिंब हलले, तरी सूर्य थरथरत नाही. शेवटची ओळ म्हणजे गुरूंनी शिष्यांना दिलेला आशीर्वाद. वाट अवघड आहे, आणि जो अंधार पार करायचा आहे, तो अज्ञानाचा.