प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
आपल्या आतला यज्ञ
सप्त प्राणाः प्रभवन्ति तस्मात्सप्तार्चिषः समिधः सप्त होमाः । सप्त इमे लोका येषु चरन्ति प्राणा गुहाशया निहिताः सप्त सप्त ॥ ८ ॥
गुरू म्हणतात, पाहणे आणि ऐकणे हाही एक यज्ञच आहे, आणि तो आपल्या आत अखंड चालू असतो. डोळ्याचा विचार करा. तो एखाद्या लहानशा अग्नीसारखा आहे: तो जग उजळतो, आणि दृश्ये हे त्याचे इंधन. पाहण्याचा प्रत्येक क्षण म्हणजे त्या अग्नीत दिलेली एक आहुती. मंत्र असे सात अग्नी मोजतो. सात प्राण, सात ज्वाळा, सात प्रकारच्या समिधा, सात आहुती, आणि हे प्राण ज्यांत संचार करतात ती सात जगे, हे सारे त्याच्यापासून येते. प्रत्येक जीवात ते सात-सात करून हृदयात दडलेले असतात. शंकराचार्यांच्या अर्थाप्रमाणे हे सात “प्राण” म्हणजे डोक्यातली इंद्रियांची सात द्वारे: दोन डोळे, दोन कान, दोन नाकपुड्या आणि तोंड. सात जगे म्हणजे प्रत्येक इंद्रिय जिथे आपले काम करते ती ठिकाणे. गाढ झोपेत इंद्रिये मागे सरतात, आणि मनाचे स्थान असलेल्या हृदयात परत जातात. म्हणून ती तिथे दडलेली असतात, असे म्हटले आहे. मुंडकाच्या पहिल्या भागात यज्ञाग्नीला ज्वाळेच्या सात जिभा होत्या. इथे कळते, आपणही आपल्या आत सात अग्नी बाळगतो.