प्रमुख उपनिषदे · मुण्डकोपनिषद्
हे ज्ञान कुणाला द्यावे
तदेतदृचाऽभ्युक्तम् । क्रियावन्तः श्रोत्रिया ब्रह्मनिष्ठाः स्वयं जुह्वत एकर्षिं श्रद्धयन्तः । तेषामेवैतां ब्रह्मविद्यां वदेत शिरोव्रतं विधिवद्यैस्तु चीर्णम् ॥ १० ॥
आता एका जुन्या मंत्राचा दाखला देऊन उपनिषद सांगते, हे ज्ञान कुणाला द्यावे. जे आपले विधी करतात, वेद जाणतात आणि ब्रह्मनिष्ठ आहेत, त्यांच्यासाठी हे आहे. ते श्रद्धेने, स्वतःच्या हाताने, एकर्षी नावाच्या अग्नीत आहुती देतात. आणि त्यांनी शिरोव्रत यथाविधी पाळलेले असते. फक्त त्यांनाच ही ब्रह्मविद्या सांगावी. शंकराचार्यांच्या मते एकर्षी हा एक पवित्र अग्नी, आणि शिरोव्रत हे अथर्ववेदातले एक व्रत: डोक्यावर अग्नी धारण करणे. काहींच्या मते हे व्रत म्हणजे डोक्याचे मुंडन. तसे असेल, तर उपनिषदाच्या नावाचा उलगडा होतो: मुंडक म्हणजे “मुंडन केलेला”. पहिल्या भागाने विधींना गळक्या होड्या म्हटले होते; त्या माणसाला जन्म-मृत्यूच्या फेऱ्यापलीकडे नेऊ शकत नाहीत. मग इथे त्यांची अट का? कारण निष्ठेने केलेले विधी माणसाला शिस्त लावतात, आणि मन शांत करतात. ते पैलतीराला पोहोचवू शकत नाहीत, पण शिष्याला ऐकायला तयार करून गुरूपर्यंत आणतात.