प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
पुन्हा पुन्हा जन्म
प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे । तुभ्यं प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्राणैः प्रतितिष्ठसि ॥ ७ ॥
प्राण केवळ आपल्याभोवतीच्या जगात नाही; तो आईवडिलांकडून मुलांपर्यंत स्वतःला पुढे नेतो. प्राणाला देव मानून शक्ती त्याला म्हणतात: प्रजापती होऊन तूच गर्भात संचार करतोस, आणि तूच पुन्हा जन्म घेतोस. हे प्राणा, सारे जीव तुला नजराणा आणून देतात, कारण तू इंद्रियांसह त्यांच्यात वसतोस. पिता प्राण पुढे देतो, आणि मूल तो घेऊन जन्मते. शंकराचार्य सांगतात, प्राण आईवडिलांसारख्याच रूपात पुन्हा जन्मतो. नजराणा म्हणजे प्रजा आपल्या राजाला आणून देत असे ती भेट. इथे इंद्रिये प्राणाचे सेवक आहेत, आणि त्यांच्यामार्फत सारे जग त्याला भेटी आणते: डोळ्यांना दृश्ये, कानांना आवाज, तोंडाला अन्न. पहिल्या अध्यायातलेच हे चित्र: प्राण खाणारा, आणि जग त्याचे अन्न.