प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
घरी परतणारे सारे
पृथिवी च पृथिवीमात्रा चापश्चापोमात्रा च तेजश्च तेजोमात्रा च वायुश्च वायुमात्रा चाकाशश्चाकाशमात्रा च चक्षुश्च द्रष्टव्यं च श्रोत्रं च श्रोतव्यं च घ्राणं च घ्रातव्यं च रसश्च रसयितव्यं च त्वक्च स्पर्शयितव्यं च वाक्च वक्तव्यं च हस्तौ चादातव्यं चोपस्थश्चानन्दयितव्यं च पायुश्च विसर्जयितव्यं च पादौ च गन्तव्यं च मनश्च मन्तव्यं च बुद्धिश्च बोद्धव्यं चाहङ्कारश्चाहङ्कर्तव्यं च चित्तं च चेतयितव्यं च तेजश्च विद्योतयितव्यं च प्राणश्च विधारयितव्यं च ॥ ८ ॥
आत्म्याकडे जे जे परतते, त्या साऱ्यांची नावे हा मंत्र घेतो: सारे जग आणि सारा माणूस, जोड्यांनी. प्रत्येक शक्ती, आणि तिला जे भेटते ते. पाच महाभूते, पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वायू आणि आकाश, प्रत्येक आपल्या सूक्ष्म रूपासह, म्हणजे तन्मात्रेसह: ज्या सूक्ष्म द्रव्यापासून ते स्थूल महाभूत बनते ते. मग पाच ज्ञानेंद्रिये. डोळा आणि दिसणारे, कान आणि ऐकू येणारे. नाक आणि वास येणारे, जीभ आणि चव येणारे, त्वचा आणि स्पर्श होणारे. मग पाच कर्मेंद्रिये. वाणी आणि बोलले जाणारे, हात आणि ते घेतात ते. जननेंद्रिय आणि त्याचे सुख, मलविसर्जनाचे इंद्रिय आणि ते बाहेर टाकते ते, पाय आणि ते चालतात ती जमीन. मग आतल्या शक्ती. विचार करणारे मन, आणि ते ज्याचा विचार करते ते. निर्णय घेणारी बुद्धी, आणि ती जे जाणते ते. “मी”पणाची भावना, म्हणजे अहंकार, आणि तो ज्याला “माझे” म्हणतो ते. चित्त, म्हणजे लक्ष देणारी जाणीव, आणि ते ज्याकडे लक्ष देते ते. शेवटी तेज आणि ते उजळवते ते, आणि प्राण आणि तो एकत्र धरून ठेवतो ते सारे. आपल्यातले काहीच, आणि आपल्याला भेटणारे काहीच, आत्म्याबाहेर राहत नाही.