प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
उत्तरेचा मार्ग
अथोत्तरेण तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया विद्ययाऽऽत्मानमन्विष्यादित्यमभिजयन्ते । एतद्वै प्राणानामायतनमेतदमृतमभयमेतत् परायणमेतस्मान्न पुनरावर्तन्त इत्येष निरोधस्तदेष श्लोकः ॥ १० ॥
“पण जे तप, ब्रह्मचर्य, श्रद्धा आणि विद्या यांनी आत्म्याचा शोध घेतात, ते उत्तरायणाच्या मार्गाने जाऊन सूर्यापर्यंत पोहोचतात. तो सर्व प्राणांचे घर आहे; तो अमृत आहे, अभय आहे, अंतिम आश्रय आहे. तिथून ते परत येत नाहीत. तोच निरोध.” याविषयी एक श्लोक आहे. आत्मा म्हणजे आपल्यातला खरा “मी”, शरीर आणि मनामागची जाणीव. जे त्याचा शोध घेतात, ते देवयानाने, देवांच्या मार्गाने जातात: प्रकाशातून वर, सूर्याच्या वाटेने. सूर्य प्राण आहे, म्हणून हा मार्ग प्राणाचा; जसा दक्षिणेचा मार्ग रयीचा. “निरोध” म्हणजे जिथे जन्ममरणाचा फेरा थांबतो. शंकराचार्य या शब्दात अडथळाही पाहतात: ज्ञानाशिवाय तिथे कोणी पोहोचत नाही. आणि साधने पाहा: हीच ती व्रते, जी या सहा जिज्ञासूंनी नुकतीच वर्षभर पाळली होती.