प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
झोपेचा यज्ञ
यदुच्छ्वासनिःश्वासावेतावाहुती समं नयतीति स समानः । मनो ह वाव यजमानः । इष्टफलमेवोदानः । स एनं यजमानमहरहर्ब्रह्म गमयति ॥ ४ ॥
यज्ञाचे चित्र पुढे चालू राहते. श्वास आत घेणे आणि बाहेर सोडणे या दोन आहुती. समान त्यांचा समतोल राखतो; म्हणूनच त्याचे नाव समान. मन हा यजमान. आणि यज्ञाचे फळ म्हणजे उदान, कारण तो रोज रोज यजमानाला ब्रह्मापर्यंत नेतो. यजमान म्हणजे यज्ञाचा खर्च करणारा आणि त्याचे फळ मिळवणारा गृहस्थ; प्रत्यक्ष विधी पुरोहित करत. शंकराचार्य समानाला पुरोहिताची उपमा देतात, आणि आपल्या श्वासांना आहुतींची: रात्रभर न थांबता दिलेल्या आहुती. यज्ञाचे फळ म्हणजे यजमानाला स्वर्गापर्यंत उचलून नेणे. इथले फळ त्याहून मोठे आहे. शंकराचार्य समजावतात, गाढ झोपेत उदान मनाला ब्रह्मापर्यंत नेतो; ब्रह्म म्हणजे सगळ्या जगामागचे एकच सत्य. रोज रात्री, नकळत, आपण तिथे विसावतो. ते कसे, हे पुढचे मंत्र सांगतात.