प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
पाठापूर्वीची प्रार्थना
ॐ शं नो मित्रः शं वरुणः । शं नो भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् । अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥
तैत्तिरीय उपनिषद कृष्ण यजुर्वेदाचा भाग आहे. यजुर्वेद म्हणजे यज्ञात म्हणायच्या मंत्रांचा वेद; त्याच्या या शाखेत मंत्रांमध्येच गद्य स्पष्टीकरण मिसळलेले आहे. उपनिषदाची पार्श्वभूमी एक वैदिक पाठशाळा आहे. तिथे शिष्य गुरूंच्या घरी राहतात आणि वेद तोंडपाठ करतात. ब्रह्म म्हणजे काय, सर्व गोष्टींमागचे ते एकमेव सत्य कसे जाणायचे, हा या उपनिषदाचा प्रश्न. हा पहिला भाग, “शिक्षावल्ली”, म्हणजे शिकवणीचा अध्याय, शिष्याची तयारी करून घेतो. सुरुवात एका प्रार्थनेने होते. जुन्या सूक्तांमधले देव आमच्यावर कृपा करोत: मित्र, वरुण, अर्यमा, इंद्र, बृहस्पती, आणि मोठमोठी पावले टाकणारा विष्णू. ब्रह्माला नमस्कार. हे वायू, तुलाही नमस्कार. वारा आपल्याला क्षणोक्षणी स्पर्श करतो: तूच ते ब्रह्म, जे आम्हाला प्रत्यक्ष जाणवते. म्हणून मी तुलाच ब्रह्म म्हणेन. मी ऋत बोलेन, सत्य बोलेन: जे योग्य आणि खरे तेच. ते माझे, शिष्याचे, रक्षण करो; ते माझ्या गुरूंचे रक्षण करो. ॐ शांती, शांती, शांती. भाष्यकार सांगतात, शांती तीनदा मागितली जाते ती दुःखाच्या तीन उगमांपासून रक्षणासाठी: आपले स्वतःचे शरीर आणि मन, इतर प्राणी, आणि निसर्गाच्या शक्ती.