प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
उच्चार अचूक हवा
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १ ॥
पहिला धडा शिक्षेचा, म्हणजे उच्चारांचा. वेद पुस्तकातून वाचला जात नसे. तो स्मृतीत जगत असे, गुरूंच्या मुखातून शिष्याच्या कानात जात असे. गुरू जसे म्हणत, अगदी तसाच तो म्हणावा लागे. म्हणून शिष्य प्रत्येक वर्ण आणि त्याचा स्वर शिकतो, कारण वैदिक शब्द सुरात चढतात आणि उतरतात. प्रत्येक अक्षर किती मात्रा लांबवायचे, प्रत्येक वर्णावर किती जोर द्यायचा, लय एकसारखी कशी राखायची, आणि एक शब्द पुढच्याला कसा जोडायचा, हेही तो शिकतो. हे का महत्त्वाचे, ते वेदात इतरत्र आलेली एक जुनी कथा दाखवते. त्वष्टा देवाने इंद्राचा वध करणारा पुत्र मागितला. पण त्याचा एक स्वर चुकला, आणि प्रार्थनेने असा पुत्र मागितला ज्याचा इंद्र वध करील. धडा मात्र साधेपणाने संपतो: “असा हा शिक्षेचा अध्याय सांगितला.”