प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
मीच अन्न, मीच खाणारा
अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादो३ऽहमन्नादो३ऽहमन्नादः । अहंश्लोककृदहंश्लोककृदहंश्लोककृत् । अहमस्मि प्रथमजा ऋता३स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना३भाइ । यो मा ददाति स इदेव मा३ऽवाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा३द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवा३म् । सुवर्न ज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ ६ ॥
त्याचे गाणे असे: “मी अन्न आहे, मी अन्न आहे, मी अन्न आहे! मी अन्न खाणारा आहे, अन्न खाणारा, अन्न खाणारा! मीच त्या दोघांना जोडणारा, जोडणारा, जोडणारा!” अन्न आणि खाणारा सगळीकडे आहेत, हे व्रतांनी शिकवले होते. जाणणारा दोन्ही आहे; आणि शंकराचार्य तिसऱ्या ओळीचा जो अर्थ घेतात त्यानुसार, त्या दोघांना एकत्र आणणारी जाणीवही तोच. “मी जगाच्या सुव्यवस्थेतला पहिला जन्मलेला, देवांपेक्षाही जुना, अमरत्वाचे केंद्र. जो मला दुसऱ्याला देतो, तो मला जपतो. मी अन्न, अन्न खाणाऱ्यालाच खातो. मी सारे जग जिंकले आहे. माझा प्रकाश सूर्यासारखा झळकतो.” मधल्या ओळी कठीण आहेत. शंकराचार्यांच्या अर्थाने इथे अन्न स्वतः बोलते. जो ते भुकेल्याला वाटून देतो, त्याच्याकडे ते अखंड राहते. पण जो कुणाला न देता खातो, त्यालाच अन्न खाऊन टाकते. हे जो जाणतो, त्याला तो प्रकाश लाभतो. अशी ही गूढ शिकवण: “उपनिषद” या शब्दाचा अर्थ हाच, आणि त्यावरूनच या ग्रंथांना हे नाव मिळाले.