प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
पावसाआधीचा उकाडा
तेजो वावाद्भ्यो भूयस्तद्वा एतद्वायुमागृह्याकाशमभितपति तदाहुर्निशोचति नितपति वर्षिष्यति वा इति तेज एव तत्पूर्वं दर्शयित्वाथापः सृजते तदेतदूर्ध्वाभिश्च तिरश्चीभिश्च विद्युद्भिराह्रादाश्चरन्ति तस्मादाहुर्विद्योतते स्तनयति वर्षिष्यति वा इति तेज एव तत्पूर्वं दर्शयित्वाथापः सृजते तेज उपास्स्वेति ॥ १ ॥ स यस्तेजो ब्रह्मेत्युपास्ते तेजस्वी वै स तेजस्वतो लोकान्भास्वतोऽपहततमस्कानभिसिध्यति यावत्तेजसो गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति यस्तेजो ब्रह्मेत्युपास्तेऽस्ति भगवस्तेजसो भूय इति तेजसो वाव भूयोऽस्तीति तन्मे भगवान्ब्रवीत्विति ॥ २ ॥
पाऊस आणते ती उष्णता, म्हणून तेज पाण्याच्या वर. “तेज पाण्यापेक्षा मोठे आहे. ते वाऱ्याला धरून ठेवते आणि आभाळ तापवते. तेव्हा लोक म्हणतात, ‘किती उकडतेय, अंग भाजून निघतेय; आता लवकरच पाऊस येणार.’ आधी तेज स्वतःला दाखवते, आणि मग पाणी ओतते.” “तसेच आभाळात वीज वर आणि आडवी चमकते, ढग गडगडतात, आणि लोक म्हणतात, ‘वीज चमकतेय, ढग गडगडताहेत; आता लवकरच पाऊस येणार.’ इथेही आधी तेज स्वतःला दाखवते, आणि मग पाणी ओतते. तेजाची उपासना कर.” आपल्याकडचा प्रत्येक उन्हाळा असाच संपतो: आधी कोंदट उकाडा, मग विजा, मग पहिली सर. “जो तेजाची ब्रह्म म्हणून उपासना करतो, तो स्वतः तेजस्वी होतो, आणि त्याला अंधार दूर झालेली, तेजस्वी, झळाळती जगे मिळतात. तेज जिथवर पोहोचते तिथवर तो इच्छेप्रमाणे संचार करतो.” “तेजापेक्षा मोठे काही आहे का?” “आहे.” “तर ते आपण मला सांगावे.”