प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
सूर्य हा डोळा
अथ होवाच सत्ययज्ञं पौलुषिं प्राचीनयोग्य कं त्वमात्मानमुपास्स इत्यादित्यमेव भगवो राजन्निति होवाचैष वै विश्वरूप आत्मा वैश्वानरो यं त्वमात्मानमुपास्से तस्मात्तव बहु विश्वरूपं कुले दृश्यते ॥ १ ॥ प्रवृत्तोऽश्वतरीरथो दासीनिष्कोऽत्स्यन्नं पश्यसि प्रियमत्त्यन्नं पश्यति प्रियं भवत्यस्य ब्रह्मवर्चसं कुले य एतमेवमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते चक्षुषेतदात्मन इति होवाचान्धोऽभविष्यो यन्मां नागमिष्य इति ॥ २ ॥
पुढे सत्ययज्ञ पौलुषी आले, आणि राजांनी त्यांना कुळनावाने हाक मारली. “प्राचीनयोग्य, तू आत्मा म्हणून कशाची उपासना करतोस?” “सूर्याची, आदरणीय राजे.” “तो वैश्वानर विश्वरूप, अनेक रूपांचा.” सूर्य पांढरा, निळा आणि इतर सारे रंग दाखवतो, असे शंकराचार्य या नावाचे कारण सांगतात. “म्हणून तुझ्या कुळात सर्व प्रकारचे इतके काही दिसते: खेचरांचा रथ सज्ज उभा असतो, दासी आणि सोन्याचा हार असतात.” तोच आशीर्वाद आला, आणि दुसऱ्या भागासाठी तोच इशारा: “पण हा आत्म्याचा केवळ डोळा. तू माझ्याकडे आला नसतास, तर आंधळा झाला असतास.”