प्रमुख उपनिषदे · ईशोपनिषद्
प्रकाश नसलेली जगे
असुर्या नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः । तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः ॥ ३ ॥
मग हे सत्य न जाणणाऱ्यांसाठी एक इशारा येतो. “असुर्य” नावाची काही जगे आहेत, असुरांची जगे, गाढ अंधाराने वेढलेली. जे आत्म्याचा घात करतात, ते मेल्यानंतर तिथे जातात. आत्मा म्हणजे आपल्यातला खरा “मी”: शरीर नव्हे, मन नव्हे, तर त्यांच्यामागे असलेली जाणीव. त्याला खरे तर कधीच मारता येत नाही. “आत्म्याचा घात” म्हणजे तो नाहीच असे समजून जगणे. रोजच्या व्यापांखाली त्याला इतके गाडून टाकणे, की आपल्यासाठी तो मेल्यासारखाच होतो. हा मंत्र आत्महत्येबद्दल नाही. पुनर्जन्म उपनिषदांनी गृहीतच धरला आहे: मरणानंतर माणूस पुन्हा जन्मतो, आपल्या कर्माप्रमाणे उच्च किंवा नीच योनीत. भाष्यकार म्हणतात, या दृष्टीने ज्यांनी आत्म्याला कधी ओळखलेच नाही, ते सगळेच “आत्महन्”, म्हणजे आत्म्याचा घात करणारे. ते अंधारात जगतात, आणि मेल्यानंतरही अंधारातच पुढच्या जन्मांत जातात. असुर म्हणजे जुन्या कथांमधले देवांचे शत्रू, अंधाराच्या बाजूचे. पण “असुर्य” हा शब्द “अ-सूर्य”, म्हणजे सूर्य नसलेली, असाही वाचता येतो. कोणताही अर्थ घ्या, या अशा जागा आहेत जिथे आत्म्याचा प्रकाश पोहोचत नाही.