प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
धूर नसलेली ज्योत
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ज्योतिरिवाधूमकः । ईशानो भूतभव्यस्य स एवाद्य स उ श्वः । एतद्वै तत् ॥ १३ ॥
अंगठ्याएवढा पुरुष धूर नसलेल्या ज्योतीसारखा आहे. तो भूत आणि भविष्य यांचा स्वामी आहे. तो आज आहे, आणि उद्याही असेल. हेच ते. धूर नसलेली ज्योत म्हणजे निव्वळ प्रकाश. धूर म्हणजे तो प्रकाश झाकणारी कोणतीही गोष्ट. आत्मा केवळ जाणीव आहे, आणि त्याला मंद करणारे काहीच नाही. “आज आणि उद्याही” हे शब्द मुलाच्या तिसऱ्या वराकडे परत जातात. माणूस मेल्यावर तो उरतो का, असे नचिकेताने विचारले होते, कारण काही म्हणतात की तो उरत नाही. जुने भाष्यकार या ओळीत मृत्यूचे उत्तर ऐकतात. आज हृदयात जो जगतो आहे, तो आज रात्री संपत नाही. आज आणि उद्या, या शरीरात आणि पुढच्या शरीरात, आणि त्या सगळ्यांच्या पलीकडेही तो तोच असतो.