प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
ते स्वतः प्रकाशते का?
तदेतदिति मन्यन्तेऽनिर्देश्यं परमं सुखम् । कथं नु तद्विजानीयां किमु भाति विभाति वा ॥ १४ ॥
इथे एका साधकाचा प्रश्न मध्येच येतो. ज्याचे शब्दांत वर्णन करता येत नाही, त्या परम आनंदाकडे ज्ञानी बोट दाखवतात, आणि म्हणतात, “हेच ते.” पण मी ते कसे जाणू? ते स्वतःच्या प्रकाशाने झळकते का, म्हणजे मला ते स्पष्ट दिसेल? की नाही? सोप्या शब्दांत, साधक विचारतो आहे: ते स्वतःच खरे आणि तेजस्वी आहे, की फक्त एक अंधुक प्रतिबिंब, चंद्रासारखे, ज्याला स्वतःचा प्रकाशच नसतो? ज्ञानी त्याच्याविषयी असे बोलतात, जणू ते त्यांना थेट दिसते. पण साधकाला ते दिसत नाही. मृत्यू पुढच्या मंत्रात उत्तर देतो, आणि तो मंत्र सगळ्या उपनिषदांतल्या सर्वांत प्रसिद्ध मंत्रांपैकी एक आहे.