प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
एक अग्नी, अनेक रूपे
अग्निर्यथैको भुवनं प्रविष्टो रूपं रूपं प्रतिरूपो बभूव । एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा रूपं रूपं प्रतिरूपो बहिश्च ॥ ९ ॥
एकच आत्मा इतक्या प्राण्यांत कसा राहतो? मृत्यू तीन चित्रे देतो; हे पहिले. अग्नी एकच आहे, तरी तो जगात शिरून, जे जे जळते त्याचे रूप घेतो. तसाच सर्व प्राण्यांच्या अंतरी असलेला एकच आत्मा प्रत्येकाचे रूप घेतो, आणि तरीही तो त्यांच्या बाहेरही असतो. ओंडक्यातला अग्नी लांब आणि जड दिसतो. दिव्यात तो लहानशी, स्थिर ज्योत असतो. वणव्यात तो गर्जत असतो. तरी अग्नी एकच, आणि सगळीकडे त्याचा स्वभाव तोच. तसाच एकच आत्मा लहान जिवात लहान दिसतो, आणि मोठ्या जिवात मोठा; एकात सौम्य, तर दुसऱ्यात उग्र. ही रूपे शरीरांची आहेत. आत्मा ती फक्त घेतल्यासारखा दिसतो. “आणि तरीही बाहेर” हे शब्द तोल सांभाळतात. कोणतेही रूप आत्म्याला संपवत नाही, किंवा आपल्यात कोंडून ठेवत नाही; एक ओंडका अग्नीला संपवत नाही, तसे.