प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
ऐकायलाही दुर्मीळ, समजायलाही
श्रवणायापि बहुभिर्यो न लभ्यः शृण्वन्तोऽपि बहवो यं न विद्युः । आश्चर्यो वक्ता कुशलोऽस्य लब्धा आश्चर्यो ज्ञाता कुशलानुशिष्टः ॥ ७ ॥
आत्मा सहजासहजी मिळत नाही, मृत्यू समजावतो. पुष्कळांना त्याच्याबद्दल ऐकायलाही मिळत नाही. ज्यांनी ऐकले, त्यांच्यापैकीही पुष्कळांना तो कळत नाही. जो त्याचे ज्ञान देऊ शकतो, तो एक आश्चर्यच; आणि जो ते मिळवतो, तो कुशल. कुशल गुरूने शिकवल्यावर जो त्याला जाणतो, तोही एक आश्चर्यच. इथे “आश्चर्य” म्हणजे एखाद्या चमत्काराइतका दुर्मीळ. हे ज्ञान एकाकडून दुसऱ्याकडे जायचे, तर दुर्मीळ गुरू आणि दुर्मीळ शिष्य, दोघे एकाच वेळी भेटावे लागतात. म्हणजे मृत्यू आपल्यासमोरच्या मुलाची हळूच स्तुती करतो आहे. नचिकेता हाच तो दुर्मीळ शिष्य, आणि तो योग्य गुरूपर्यंत येऊन पोहोचला आहे.