प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
डोळ्याने नव्हे, आत दिसणारा
न संदृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् । हृदा मनीषा मनसाऽभिक्लृप्तो य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ९ ॥
त्याचे रूप दिसेल अशा ठिकाणी उभे नसते. त्याला कुणीही डोळ्याने पाहत नाही. हृदय, अंतर्दृष्टी आणि मन, तिन्ही आत वळवले, की तो उमगतो. जे त्याला जाणतात, ते अमर होतात. ज्याला रूपच नाही, त्याला माणूस कसा जाणेल? झाड किंवा चेहरा आपण बाहेर पाहून जाणतो, तसे नव्हे. डोळ्याला फक्त रंग आणि आकार असलेले दिसते, आणि त्याला यांपैकी काहीच नाही. तो आत जाणला जातो. भाष्यकार या तिघांना एकच आतली क्रिया मानतात: हृदयात, स्पष्ट अंतर्दृष्टीच्या मार्गदर्शनाने, स्थिर झालेले मन ध्यानात स्वतःकडेच वळते. तिथे तो सापडतो, आपला स्वतःचा आत्मा म्हणून. रथाच्या प्रतिमेने याचे कारण आधीच दाखवले होते. रथात कोण बसले आहे, हे पाहायचे तर सारथ्याने आधी रस्त्यांमागे धावणे थांबवायला हवे.