प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
लहानाहून लहान, मोठ्याहून मोठा
अणोरणीयान्महतो महीयानात्माऽस्य जन्तोर्निहितो गुहायाम् । तमक्रतुः पश्यति वीतशोको धातुप्रसादान्महिमानमात्मनः ॥ २० ॥
आत्मा सर्वांत लहान गोष्टीहूनही लहान, आणि सर्वांत मोठ्याहूनही मोठा आहे. तो प्रत्येक प्राण्याच्या हृदयाच्या गुहेत ठेवलेला आहे. ज्याची वासना सुटली आहे, तो मन आणि इंद्रिये निर्मळ झाल्यावर आत्म्याची ही थोरवी पाहतो, आणि शोकातून मुक्त होतो. अणूहून लहान, कारण त्याला पकडू शकेल इतके सूक्ष्म काहीच नाही. आकाशाहून मोठा, कारण त्याने व्यापले नाही असे काहीच नाही. यातला कळीचा शब्द आहे धातुप्रसाद. शंकराचार्य त्याचा अर्थ मन आणि इंद्रिये यांची शांती आणि निर्मळता असा घेतात. गाळ खाली बसला की तळे नितळ होते; तशी मन आणि इंद्रिये स्थिर झाली, की आत्मा दिसतो. पुष्कळ अनुवादक मात्र याचा अर्थ “सृष्टिकर्त्याच्या कृपेने” असा घेतात.