प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
सूर्यासारखा अलिप्त
सूर्यो यथा सर्वलोकस्य चक्षुर्न लिप्यते चाक्षुषैर्बाह्यदोषैः । एकस्तथा सर्वभूतान्तरात्मा न लिप्यते लोकदुःखेन बाह्यः ॥ ११ ॥
तिसरे चित्र एका भीतीला उत्तर देते. आत्मा प्रत्येक प्राण्यात असेल, तर जगाचे सारे दुःखही त्याच्या वाट्याला येते का? मृत्यू म्हणतो, नाही. सूर्य साऱ्या जगाचा डोळा आहे. तरी तो ज्या डोळ्यांना उजेड देतो, त्यांच्या दोषांनी तो मळत नाही, की त्यांना दिसणाऱ्या गोष्टींनी. तसाच सर्व प्राण्यांच्या अंतरी असलेला एकच आत्मा जगाच्या दुःखाने मळत नाही, कारण तो त्याच्या बाहेर उभा आहे. सूर्य स्वच्छ गोष्टींवरही प्रकाशतो, आणि घाणेरड्या गोष्टींवरही. तो निरोगी डोळ्यांनाही वाट दाखवतो, आणि रोगट डोळ्यांनाही. यातले काहीच सूर्याला मळवत नाही. आत्म्याचेही तसेच. जगातल्या प्रत्येक गोष्टीवर सूर्यप्रकाश पडतो, तसा त्याचा प्रकाश प्रत्येक सुखावर आणि प्रत्येक दुःखावर पडतो. पण दुःख शरीराचे आणि मनाचे असते. ते आत्म्याला स्पर्श करते, असे फक्त आपल्या अज्ञानामुळे वाटते.