प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
मृत्यूला माझे काय काम?
बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः । किं स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥ ५ ॥
नचिकेताने स्वतःची किंमत तोलून पाहिली. पुष्कळांमध्ये मी पहिल्यांपैकी एक म्हणून जातो, त्याला वाटले. पुष्कळांमध्ये मधल्यांपैकी एक म्हणून जातो. मृत्युदेव यमाचे असे कोणते काम आहे, जे तो आज माझ्याकडून करून घेईल? पहिल्या ओळींचा अर्थ शंकराचार्य असा सांगतात. वडिलांच्या अनेक मुलांमध्ये किंवा शिष्यांमध्ये हा मुलगा नेहमी पहिल्या रांगेत राहिला. फार तर मधल्या रांगेत, सर्वांत खाली कधीच नाही. मग वडील त्याला रागाने का देऊन टाकतील? यम ही मृत्यूची देवता. परंपरेनुसार मरण पावलेला तो पहिला मानव; आता तो मृतांवर राज्य करतो. एका लहान मुलाचे त्याला काय काम असणार? तरीही नचिकेता तक्रार करत नाही. वडिलांनी शब्द उच्चारला आहे, आणि तो पाळलाच पाहिजे.