प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
पैलतीरापर्यंत
ते तमर्चयन्तस्त्वं हि नः पिता योऽस्माकमविद्यायाः परं पारं तारयसीति । नमः परमऋषिभ्यो नमः परमऋषिभ्यः ॥ ८ ॥
सहाजणांनी गुरूंना वंदन केले आणि म्हणाले, “आपण आमचे पिता आहात, कारण आपण आम्हाला आमच्या अज्ञानापलीकडे, पैलतीरापर्यंत नेले आहे.” महान ऋषींना नमस्कार! महान ऋषींना नमस्कार! पिता शरीर देतो; शंकराचार्य म्हणतात, या गुरूंनी त्याहून मोठा जन्म दिला, ब्रह्मज्ञानातला जन्म. जन्मांचा फेरा म्हणजे जणू एक समुद्र, आणि गुरू म्हणजे नावाडी. नमस्कार दोनदा म्हटला आहे; ग्रंथाचा शेवट दाखवण्याची ही जुनी रीत. सहाही उत्तरांना आपापले एकेक चित्र होते. सारे जीव एका जोडीपासून जन्मतात, प्राण आणि रयी, म्हणजे जीवन आणि जड द्रव्य: सूर्य देतो, आणि चंद्र घेतो. प्राण ही आपल्यातली सर्वश्रेष्ठ शक्ती: तो निघाला की दृष्टी आणि वाणीही त्याच्यामागे निघतात, जशा मधमाश्या आपल्या राजामागे. प्राण स्वतः आत्म्यापासून जन्मतो, आणि सावली जशी ती पाडणाऱ्यावर, तसा तो आत्म्यावर अवलंबून असतो. झोपेत आपल्या शक्ती आत्म्याकडे घरी परततात, जसे संध्याकाळी पक्षी आपल्या वस्तीच्या झाडाकडे. अखंड धरलेला ॐ साधकाला मुक्त करतो, जसा साप जुनी कात टाकतो. आणि सोळा कला पुरुषात संपतात, जशा नद्या समुद्रात, आणि त्याच्यात स्थिरावतात, जसे आरे तुंब्यात. इथे प्रश्नोपनिषद संपते.