प्रमुख उपनिषदे · प्रश्नोपनिषद्
आत परतणारे किरण
तस्मै स होवाच यथा गार्ग्य मरीचयोऽर्कस्यास्तं गच्छतः सर्वा एतस्मिंस्तेजोमण्डल एकीभवन्ति ताः पुनः पुनरुदयतः प्रचरन्त्येवं ह वै तत् सर्वं परे देवे मनस्येकीभवति तेन तर्ह्येष पुरुषो न शृणोति न पश्यति न जिघ्रति न रसयते न स्पृशते नाभिवदते नादत्ते नानन्दयते न विसृजते नेयायते स्वपितीत्याचक्षते ॥ २ ॥
पिप्पलाद म्हणाले, “गार्ग्या, सूर्य मावळतो तेव्हा त्याचे सगळे किरण त्याच्या तेजोमंडळात एकवटतात. तो उगवतो तेव्हा ते पुन्हा पसरतात, रोज रोज. तसेच झोपेत सारे काही मनात एकवटते; मन ही सर्वश्रेष्ठ शक्ती. “म्हणून तेव्हा माणूस ऐकत नाही, पाहत नाही, वास घेत नाही, चव घेत नाही, स्पर्श जाणत नाही. तो बोलत नाही, काही हातात घेत नाही, सुख भोगत नाही, मलविसर्जन करत नाही, चालत नाही. लोक म्हणतात, ‘तो झोपला आहे.’” सूर्य म्हणजे मन, आणि किरण म्हणजे इंद्रिये. दिवसा ती बाहेर जगाकडे जातात. रात्री मन त्यांना आत ओढून घेते, जसा सूर्य क्षितिजाखाली आपले किरण आवरून धरतो. तर झोपतात ती ही: पाच ज्ञानेंद्रिये, आणि पाच कर्मेंद्रिये, म्हणजे वाणी, हात, जननेंद्रिय, मलविसर्जनाचे इंद्रिय आणि पाय. ती कुठे नाहीशी झालेली नसतात. ती फक्त घरी परतलेली असतात.