प्रमुख उपनिषदे · तैत्तिरीयोपनिषद्
पश्चात्तापातून सुटका
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कुतश्चनेति । एतंह वाव न तपति । किमहंसाधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मान स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मान स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत् ॥ १ ॥
शेवटचा श्लोक अध्यायाच्या मोठ्या ओळीकडे परत येतो. ब्रह्म म्हणजे ते, जिथून शब्द परत फिरतात, आणि त्यांच्यासोबत मनही; ते तिथवर पोहोचूच शकत नाहीत. ब्रह्मानंद जाणणारा कशालाच भीत नाही. अशा माणसाला दोन विचार छळत नाहीत: “मी चांगले का केले नाही?” आणि “मी वाईट का केले?” हे जाणणारा या दोन्हींतून स्वतःला सोडवतो. शंकराचार्यांच्या मते, तो चांगले आणि वाईट दोन्ही आत्माच म्हणून पाहतो, म्हणून त्यांपैकी कोणतेच त्याला आता पोळत नाही. पश्चात्ताप मागे वळून त्या “मी”कडे पाहतो, ज्याने काही केले, आणि ज्याच्याकडून काही करायचे राहून गेले. जाणणाऱ्याला तो आत्मा सापडला आहे, जो कधीच कर्ता नव्हता. अशी ही गूढ शिकवण: “उपनिषद” या शब्दाचा अर्थ हाच, आणि त्यावरूनच या ग्रंथांना हे नाव मिळाले.