- 1सूर्यदेवांनी बरे केलेले सांबओडिशात पुरीच्या ईशान्येला, समुद्रापासून दीड मैलांवर, सूर्यदेवांचे एक भग्न मंदिर उभे आहे. किनाऱ्यालगत ये-जा करणाऱ्या जहाजांचे कप्तान त्याला खूण मानत, आणि त्याला ‘काळा पगोडा’ म्हणत. हेच कोणार्क. ए. स्टर्लिंग यांच्या दृष्टीने सूर्य हे दैवत “भा…
- 2नरसिंहदेवांनी बांधलेले सूर्यमंदिरओडिशाच्या कटक जिल्ह्यात केंद्रपाडा कालवा खणला जात होता. तेव्हा खणणाऱ्यांना एका गावात दगडाची एक पेटी सापडली. ती जमिनीखाली १९ किंवा २० फुटांवर, फुटक्या दगडांच्या ढिगाऱ्यात पुरलेली होती. आत ताम्रपटांचे तीन संच होते, प्रत्येकी सात पट: एकूण एकवी…
- 3मंडप पूर्ण करणारा मुलगाकोणार्कच्या सूर्यमंदिराचा पाया कसा घातला गेला, ते ताडपत्रांवरची इतिवृत्ते सांगतात. राजा नरसिंहदेवांनी आपला अधिकारी शिवाई सांत्रा याला आज्ञा दिली: कोणार्कला सूर्यदेवांच्या सन्मानार्थ एक मंदिर बांध. ती जागा कमळांनी झाकलेले एक पवित्र तळे होती.…
- 4बारा वर्षांचा महसूलनऊ जिने चढून वर गेले, की समोर एक प्रशस्त प्रांगण उघडते. तिथे दगडाची एक मोठी कमान आहे. तिच्यावर सूर्य आणि इतर ग्रह कोरलेले आहेत. त्यांच्याभोवती प्रत्येक वर्गातले उपासक आहेत, प्रत्येक जण आपापल्या रीतीने. कुणी मान लववून, कुणी उभा, कुणी बसलेला,…
- 5जहाजे ओढणारा लोहचुंबकओडिशात पुरीच्या उत्तरेला अठरा मैलांवर, समुद्रकिनाऱ्याच्या वाळूच्या टेकड्यांमध्ये, कोणार्कच्या सूर्यमंदिराचे अवशेष उभे आहेत. ए. स्टर्लिंग यांनी १८२२ मध्ये त्याचे वर्णन केले. तेव्हा त्याचे मोठे शिखर भंगून कोसळले होते, आणि मंदिर बराच काळ पूर्ण…
- 6पुरीला गेलेला स्तंभओडिशात पुरीला जगन्नाथाच्या मंदिराचा एक दरवाजा आहे. प्रचंड सिंह, “किंवा अधिक नेमके सांगायचे तर ग्रिफिन”, त्याची राखण करतात. त्या दरवाजासमोर गडद बेसॉल्ट दगडाचा एक स्तंभ उभा आहे. त्याच्या माथ्यावर वानरदेव हनुमान बसले आहेत. ए. स्टर्लिंग यांनी १…
- 7मंदिर उतरवणारे राजे, १८३८कोणार्कचे सूर्यमंदिर, ‘काळा पगोडा’, ओडिशाच्या किनाऱ्यावरून समुद्राकडे पाहत उभे आहे. फार काळ ते “किनाऱ्यावरची प्रमुख खूण” होते. १ ऑगस्ट १८३८ रोजी बंगालच्या आशियाटिक सोसायटीपुढे मि. मॅडॉक यांनी एक प्रस्ताव मांडला. ते म्हणाले, मंदिराच्या समृद्…
- 8वाळूने भरलेला मंडपपुरी जिल्ह्यात कोणार्कला ‘काळा पगोडा’ म्हटले जाणारे भव्य सूर्यमंदिर वाळूत गाडले गेले होते. १९०१ मध्ये सरकारने ते खणून काढण्याचा हुकूम दिला, आणि १९०२ मध्ये संवर्धनाचे काम सुरू झाले. वाळू मात्र पुन्हा पुन्हा येत राहिली. पुरातत्त्व सर्वेक्षणाच…